Bir çocuk, bir öğretmen, bir kitap, bir kalem dünyayı değiştirebilir.
Dünyayı değiştirmek, çoğu zaman büyük meydanlarda söylenen büyük sözlerle başlamaz. Bazen bir çocuğun gözlerinde beliren merakla, bir öğretmenin sabırla anlattığı tek bir cümleyle, bir kitabın açtığı pencereden veya bir kalemin kâğıda bıraktığı ilk izden doğar. Çünkü geleceğin büyük dönüşümleri, bugünün küçük fakat anlamlı dokunuşlarında saklıdır. Bir çocuğun yüreğine bırakılan umut, yıllar sonra bir insanın hayatına; o insanın hayatı da bir ailenin, bir toplumun ve nihayet bir ülkenin geleceğine dönüşebilir.
Bu yüzden gençlik, yalnızca hayatın bir dönemi değil, geleceğin şekillendiği en önemli eşiklerden biridir. Bugünün gençleri yarının yöneticileri, bilim insanları, sanatçıları, öğretmenleri, anne ve babaları olacaktır. Onların nasıl bir insan olarak yetişeceği, yalnızca kendi hayatlarını değil, kendilerinden sonra gelecek nesillerin dünyasını da belirleyecektir. Geleceği inşa etmek istiyorsak önce genç insanın kalbine, zihnine ve karakterine dokunmamız gerekir.
Gençliği yalnızca sınav sonuçlarıyla, diplomalarla veya mesleki başarılarla değerlendirmek, insanı hayatın bütünlüğünden koparmaktır. Elbette bilgi önemlidir; iyi eğitim, güçlü bir gelecek için vazgeçilmezdir. Fakat bilgiye yön verecek bir vicdan, yeteneği sorumluluğa dönüştürecek bir ahlak ve başarıyı anlamlı kılacak bir gönül olmadığında, elde edilen bütün kazanımlar eksik kalabilir. İyi yetişmiş bir insan, yalnızca bilen değil; bildiğini insanlığın iyiliği için kullanabilen insandır.
Gençlerimize geleceğin liderleri olmayı öğretirken, önce kendi hayatlarının sorumluluğunu taşıyabilen insanlar olmalarını istemeliyiz. Çünkü liderlik, yalnızca bir makamın veya yetkinin adı değildir. Asıl liderlik, insanın bulunduğu yerde sorumluluk alabilmesi, başkasının hakkını gözetebilmesi, zor zamanlarda doğru olanı tercih edebilmesi ve gücü eline aldığında ölçüsünü kaybetmemesidir.
Bir toplumun geleceği, yetiştirdiği yöneticiler kadar yetiştirdiği anne ve babaların da elindedir. Bugünün gençleri yarının ailelerini kuracaktır. Çocukların ilk öğretmenleri çoğu zaman anne ve babaları olacaktır. Bu nedenle gençlere yalnızca meslek sahibi olmayı değil, iyi bir insan olmayı; yalnızca kazanmayı değil paylaşmayı; yalnızca haklarını değil sorumluluklarını da öğretmek gerekir.
Çünkü bir çocuğun karakteri, çoğu zaman nasihatlerden önce gördükleriyle biçimlenir. Evinde sevgi gören, saygı gören, dinlenen ve değer verilen çocuk; dünyaya karşı daha güvenli ve daha merhametli bakmayı öğrenir. Öfkenin, ilgisizliğin ve sevgisizliğin hâkim olduğu bir ortamda ise çocuğun kalbinde görünmeyen yaralar oluşabilir. Bu nedenle gençleri geleceğin anne ve babaları olarak yetiştirmek, aslında geleceğin çocuklarını da bugünden düşünmek demektir.
Tam da burada öğretmenin rolü belirginleşir. Öğretmen yalnızca ders anlatan kişi değildir. Bazen öğrencisinin kendisinde henüz fark etmediği bir yeteneği gören, bazen umudunu kaybetmiş bir gence yeniden inanma cesareti veren, bazen de bir cümlesiyle bir hayatın yönünü değiştiren kişidir. Öğretmenin öğrencinin zihnine bıraktığı bilgi kadar, gönlüne bıraktığı güven de önemlidir.
Bir öğretmenin ‘Sen yapabilirsin.’ demesi, kimi zaman yıllarca sürecek bir yolculuğun ilk adımı olabilir. Bir öğrencinin başarısızlığı karşısında onu bütünüyle kaybetmek yerine yeniden ayağa kaldırmaya çalışmak, öğretmenliğin yalnızca mesleki değil, insani tarafını da ortaya koyar. Çünkü eğitim, insanı bir kalıba sokmak değil; onun içindeki imkânı ortaya çıkarmaktır.
Kitap da bu yolculuğun sessiz fakat güçlü arkadaşlarından biridir. Bir kitap, insanın hiç görmediği dünyaları görmesine, hiç tanımadığı insanların hayatlarına dokunmasına ve kendi düşüncelerini yeniden sorgulamasına imkân verir. Okuyan genç, yalnızca bilgi edinmez; başka hayatların içinden geçerek insanı anlamayı öğrenir. Bu nedenle kitap, zihni beslediği kadar vicdanı da büyüten bir imkândır.
Kalem ise düşüncenin görünür hâle gelmesidir. Genç bir insanın yazması, kendi iç dünyasını keşfetmesinin de yollarından biridir. Kimi zaman bir sayfaya yazılan birkaç cümle, insanın kendisine yönelttiği ilk ciddi sorudur. ‘Ben kimim?’, ‘Nasıl yaşamalıyım?’, ‘Dünyaya ne katabilirim?’ soruları, gençliğin zihninde filizlendiğinde gerçek anlamda bir kişilik inşası başlar.
Bu noktada Mevlânâ’nın pergel metaforu, gençlerin nasıl bir hayat anlayışına sahip olması gerektiğini anlatan güçlü bir düşünce olarak karşımıza çıkar. Pergelin bir ayağı sabit kalırken diğer ayağı geniş bir daire çizer. İnsan da bir ayağını kendi değerlerine, kültürüne, tarihine ve manevi köklerine sağlamca basarken diğer ayağıyla dünyaya açılabilmelidir.
Köklerinden kopmadan dünyayı tanımak… Başkasını anlamak için kendinden vazgeçmemek… Yeniliğe açık olurken geçmişin birikimini küçümsememek… İşte gençliğin ihtiyacı olan denge biraz da budur.
Dünyaya kapalı bir gençlik, zamanın değişimini okuyamaz. Fakat köklerinden bütünüyle kopmuş bir gençlik de kendisini nereye ait olduğunu bilmeden savrulabilir. Pergelin bir ayağının sabit kalması, hareketsizlik anlamına gelmez; aksine, hareket edebilmek için bir merkeze ihtiyaç olduğunu hatırlatır. Genç insan da sağlam bir karakter ve değerler dünyası üzerinde yükseldiğinde dünyaya daha güvenle açılabilir.
Bu anlayış, bize geçmiş ile gelecek arasında sağlıklı bir bağ kurmanın önemini gösterir. Atatürk’ün gençliğe yüklediği sorumluluk da yalnızca bir ülkeyi yönetmekle ilgili değildir; bağımsız düşünme, akla ve bilime güvenme, Cumhuriyetin değerlerini koruma ve geleceğin sorumluluğunu üstlenme bilincini de içerir. Gençliğin dinamizmi, bilgiyle ve sorumluluk duygusuyla birleştiğinde gerçek bir toplumsal güce dönüşebilir.
Mehmet Akif’in idealize ettiği gençlik de yalnızca güçlü ve başarılı bir nesil değildir. O gençlik, imanını, iradesini, çalışkanlığını ve ahlakını birlikte taşıyan bir karakterin temsilidir. Nurettin Topçu’nun düşüncesinde ise gençlik, kendisini yalnızca hayatın akışına bırakan değil; hakikat arayışı taşıyan, irade sahibi ve sorumluluk duygusuyla hareket eden bir nesil olarak anlam kazanır. Tevfik Fikret’in ‘fikri hür, vicdanı hür’ insan idealinden bugüne baktığımızda da karşımıza aynı temel ihtiyaç çıkar: Düşünebilen, sorgulayabilen ve vicdanını kaybetmeden özgürleşebilen insanlar yetiştirmek.
Bugünün dünyasında gençlerin karşısında geçmiş nesillerin karşılaşmadığı kadar çok seçenek vardır. Bilgiye ulaşmak kolaylaşmış, dünya küçülmüş, farklı kültürler birbirine hiç olmadığı kadar yaklaşmıştır. Fakat seçeneklerin çoğalması, doğruyu bulmayı her zaman kolaylaştırmaz. Aksine, sürekli değişen görüntüler, hızlı tüketilen bilgiler ve anlık beğeniler arasında genç insanın kendi sesini duyması daha da zorlaşabilir.
Bu yüzden gençliğe yalnızca ‘Başarılı ol.’ demek yeterli değildir. ‘Nasıl bir insan olarak başarılı olacaksın?’ sorusunu da sormamız gerekir.
Çünkü başarı, başkalarının önüne geçmek değildir. Bazen düşeni kaldırmaktır. Bazen haksızlık karşısında susmamaktır. Bazen kendi çıkarından vazgeçip başkasının hakkını gözetmektir. Bazen de sahip olduğu imkânları paylaşabilmektir. Gerçek başarı, insanın hayatını büyütürken kalbini küçültmemesidir.
Gençlerin mutlu bireyler olmalarını istemek de en az başarılı olmalarını istemek kadar önemlidir. Mutluluk, yalnızca rahat bir hayat sürmek veya maddi imkânlara sahip olmak değildir. İnsan kendisini değerli hissettiği, sevildiğini ve bir yere ait olduğunu bildiği, yaptığı işin anlamına inandığı zaman daha derin bir huzura yaklaşır.
Bu nedenle gençlerin hayallerine kulak vermeli, onları dinlemeli, hata yapmalarına ve yeniden başlamalarına imkân tanımalıyız. Onlardan kusursuz olmalarını beklemek yerine, düştüklerinde ayağa kalkabilecek bir irade kazanmalarını sağlamalıyız. Çünkü hayat, yalnızca başarıların değil, yenilgilerin de öğretmenidir.
Ve bütün bunların başlangıç noktası yine o çocuğun yüreğidir.
Bir çocuğun eline verilen kitap, ona dünyayı gösterir. Bir öğretmenin söylediği güzel bir söz, ona kendisine inanmayı öğretir. Bir kalem, içindeki düşünceleri dünyaya taşımasına imkân verir. Bir anne ve babanın sevgisi, ona güven duygusu kazandırır. Sağlam bir değerler dünyası ise bütün bunların üzerine kurulacağı zemini hazırlar.
O hâlde geleceği değiştirmek istiyorsak önce çocukların ve gençlerin kalbine bakmalıyız. Onlara yalnızca nasıl yaşayacaklarını değil, niçin yaşayacaklarını da anlatmalıyız. Bilgiyle donatırken vicdanlarını, dünyaya açarken köklerini, başarıya yönlendirirken merhametlerini korumalarına yardımcı olmalıyız.
Çünkü yarının dünyası, bugünün sınıflarında, evlerinde ve kitap sayfalarında şekilleniyor.
Belki dünyayı bir anda değiştiremeyiz. Fakat bir çocuğun umudunu büyütebilir, bir gencin yolunu aydınlatabilir, bir öğrencinin kendisine inanmasını sağlayabiliriz. Bazen büyük değişimler, küçük bir iyiliğin sessizce çoğalmasıyla başlar.
Ve belki de gerçek mesele dünyayı değiştirmekten önce, dünyayı değiştirecek insanı yetiştirebilmektir.
Bir çocuğun yüreğine bırakılan umut, yarının insanına dönüşür. Yarının insanı ise bir gün bir çocuğun elinden tutar. Böylece umut, bir nesilden diğerine geçerek yoluna devam eder.
Belki bir kitapla, bir kalemle, bir öğretmenin sözüyle…
Belki de yalnızca bir insanın, başka bir insanın hayatına iyilikle dokunmasıyla.
Çünkü geleceğin en büyük hikâyesi, henüz yazılmadı.
Ve o hikâyenin ilk cümlesi, bugün bir çocuğun yüreğinde yazılıyor.
